Veritabanlarının temel görevi istenilen bilgileri saklamak olmasına rağmen yapısal olarak farklılıklar içermektedir. Veri modeli, verilernin depolanmasını, işlenmesini, veriler arası ilişkilerin kurulması biçimidir. Verileri matıksal düzeyde düzenlemek için her VTYS belirli bir veri modelini kullanır.

Bugüne kadar bir çok veri modeli gelişmiştir. Bu veri modellerini dört grupta toplamak mümkündür.

  • Sıradüzensel veri modeli(Hierarchical Data Model).
  • Ağ ve Veri Modeli( Network Data Model).
  • İlişkisel Veri Modeli(Relational Data Model).
  • Neseneye Yönelik Veri Modeli(Object-Orianted Data Model).

Sıradüzensel(Hiyerarşik) Veri Modeli

            Kullanılan ilk veri modelidir. 1960 ve 1970 li yıllarda kullanılmıştır.Bu model sunucu bilgisayarlarda çalışan yazılımlar tarafından kullanılmaktadır. Bu türde en çok kullanılan yazılım IBM tarafından üretilen IMS(Information Management System)’dir. Bu modelde kayıtlar ağaç(tree) yapısında saklanır. En üstte kök ve kökün dalları ve bu dala bağlı diğer dallar ve şeklinde devam eder. Her dalın alt dalları sayesinde dallanma ve .eşitlilik artar Alt dalın sadece tek bir noktadan üst dala bağlanması gerekir. Ebeveyn-çocuk ilişkisine( bir ebeveynin birden fazla çocuğu olabilir ama bir çocuğun bir ebeveyni olur) dayanır.

Ağ ve Veri Modeli

1969 yılında çıkartılan bu model  1970’li yıllarda ve 1980 li yılların ilk yarısında kullanılmıştır. Sıradüzensel veri modelinin yetersiz kalmasından dolayı gelmiştir. Sıradüzensel veri modeline benzer ancak bu modelde bir veri birden fazla veri ile ilişki kurabilmektedir Verilerin birbirine ağ şeklinde bağlandığı varsayılır. Ortak bilgi alanları tanımlanarak birden fazla veri ile ilişki kurulabilir. Ebeveyn-çocuk ilişkisinden biraz farklıdır her kaydın birçok ebeveyn ve birçok çocuk kaydı bulunabilir.

İlişkisel Veri Modeli

1970’li yılların sonlarında kullanılmaya başlanmış ve  1985’den sonra yaygınlaşmıştır. 1990’lı yıllarda hemen hemen tüm sistemlerin ilişkisel tabanlı olduğu söylenebilir. Şu anda kullanılan veritabanlarının çoğu ilişkisel veri modellerine daha çok destek verirler. Bu modelde ortak özelliğe sahip veriler tablolar aracılığı ile tutulur. Tablolar satır ve sütunlardan oluşur. Her sütun ayrı bir veri tutar. Ve buraya alan(field) denilir. Her alanın tutacağı veri tipi belirlenmelidir. Aynı satırdaki veriler aynı kaydı ifade eder. Veriler ve ilişkiler tablolar üzerinde tanımlanır ve tüm bilgiler görülebilecek şekildedir. İlişkiler kurulurken birincil anahtar(primary key) ve yabancıl anahtar(Foreigen Key) kullanılır. Anahtar alanlar sayesinde indexleme yapıldığı için ilişkisel modelde işlemler daha hızlı gerçekleştirilir. Birden fazla tablodaki bilgiler ortak alanlar tanımlanarak birbirleriyle ilişkilendirilir. Böylelikle istenilen her türlü raporlama sağlanır.

 

Nesneye Yönelik Veri Modeli

               Son on yıldır gündemdedir . günümüzde yaygın olarak kullanılmasıda da kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Son yıllarda nesneye yönelik veri modeli ilişkisel ver modeli ile birlikte VTYS’lerde kullanılmaktadır. Nesneye yönelik model C++ gibi nesneye dayalı bir dille yazılan ve yine nesneye dayalı bir dille kullanılan veritabanı anlamına gelir . Bu modelde bir sorgunun karışığında mutlaka daha önceden tanımlanmış bir nesne kümesi olması gerekir . Buradaki sınıf kavramı ilişkisel modeldeki ilişki kavramına karşılık gelir. Belirli özelliklere sahip bir nesne tanımlandıktan sonra aynı özelliklere sahip işlemlerde tekrar tanımlanmaya gerek yoktur.

İlişkisel veri tabanları ile karşılaştırıldığında; nesneye yönelik veri tabanlarının sahip olması gereken üstünlükler şunlardır:

  1. Nesneler, bir tabloda yer alan bir kayıttan çok daha karmaşık yapıya sahiplerdir ve daha esnek bir yapıda çok daha kullanışlı düzenlenebilirler.
  2. Nesneye dayalı bir veri tabanında, yapısı gereği arama işlemleri çok hızlı yapılabilir. Özellikle büyük tablolarla uğraşırken ilişkisel veri tabanlarından çok daha hızlı sonuca ulaşırlar. Ancak çalışma mantığı tümüyle değişir

Tüm bu özellikler tamamen nesneye yönelik olan veri tabanları için geçerlidir. Bazı ilişkisel veri tabanları ile çalışan yazılımlarda da nesnelerin bazı özelliklerini kullanırlar, ama nesneye yönelik veri tabanı bunu kendini ilişkisel veri tabanı kurallarına uydurarak gerçekleştirebilir.

Kaynakça:

VERİTABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ – Turgut ÖZSEVEN

VERİ TABANI YÖNETİM SİSTEMLERİ 1 – YRD. DOÇ. DR. ZEHRA ALAKOÇ BURMA

 

Yönetim Bilişim Uzmanı – Bilal MASKAN